Ο ψηφιακός ολοκληρωτισμός

Του Σάββα Σαββίδη

Τα τελευταία χρόνια, γινόμαστε μάρτυρες μιας ανεξέλεγκτης ανάπτυξης της ψηφιακής τεχνολογίας. Μιας ανάπτυξης που δημιουργεί πολλά ερωτήματα, τα οποία μένουν αναπάντητα. Εμείς θα καταπιαστούμε με τις αρνητικές επιπτώσεις που γεννιούνται από αυτό το φαινόμενο, από τη δική μας «πεζοδρομιακή» σκοπιά.

Το ρυμουλκό αυτής της νέας αποικιοποίησης –γιατί περί αυτού πρόκειται– έχει να κάνει με λίγες αλλά πασίγνωστες επιχειρήσεις. Την Google, το Facebook, την Apple, τη Microsoft, την Amazon και μερικές ακόμη, οι οποίες κρατούν τα ηνία. Πρόκειται για βιομηχανικούς ομίλους που κατέχουν το μονοπώλιο της ψηφιακής πληροφόρησης και έχουν άμεση επαφή με τους κώδικες του software που χρησιμοποιούμε και τις πληροφορίες που τους χαρίζουμε. Αν και ιδιωτικές επιχειρήσεις, αυτοί οι βιομηχανικοί όμιλοι παρουσιάζονται σαν οριζόντιοι μιας νέας και πιο εξελιγμένης μορφής δημοκρατίας, που και καλά πηγάζει από το ότι μπορείς να έρθεις σε επαφή με ανθρώπους σε πλανητικό επίπεδο. Αυτό για μας είναι μια αυταπάτη, διότι, από την άμεση εμπειρία μας, κάθε χρήστης του δικτύου γνωρίζει πολύ καλά πως αν θέλει να έρθει σε επαφή με οποιονδήποτε άλλον χρήστη, δεν μπορεί να κάνει τίποτε άλλο εκτός από το να εγγραφεί σε κάποια πλατφόρμα Facebook, WhatsApp, Gmail, Twitter, Viber, με το «μικρό κόστος» να δώσει την ταυτότητα και το ίχνος του. Δηλαδή, μόνο αν υπογράψει τις «σχολαστικές οδηγίες» και το «αποδέχομαι τους όρους» που προβλέπουν την ίδια του την επιτήρηση και την τουλάχιστον εμπορική χρήση των δεδομένων του, μπορεί πράγματι να πάρει την έγκριση και να ανταλλάσει μηνύματα, φωτογραφίες και κάθε άλλου είδους ντοκουμέντο. Εξαιρετικά δημοκρατικό και πλουραλιστικό. Κανείς, λοιπόν, που χτυπά την πόρτα του Internet δεν μπορεί να ξεφύγει από το γεγονός ότι όλες οι πλατφόρμες όπου μπορεί να συνδεθεί είναι θεσμοί καθετοποιημένοι και διαστρωματωμένοι, στην κορυφή των οποίων υπάρχει μια ιδιοκτητική ελίτ που αποφασίζει μονομερώς για τις αποδοχές, τους αποκλεισμούς, τις απαγορεύσεις και τους κανόνες.

Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα είναι η «εικονική αυτοκρατορία» που δημιουργεί η ολιγαρχία του Internet. Είναι γεγονός πως η γλώσσα του Internet, που επιβάλλει στους χρήστες των πλατφορμών της, ασχέτως περιεχομένου, είναι ψυχρή από τη φύση της. Όντας υποχρεωμένη να γίνεται κατανοητή και να τυγχάνει επεξεργασίας από έναν υπολογιστή, κυκλοφορώντας σε ψηφιακά δίκτυα σύμφωνα με προκαθορισμένα πρωτόκολλα, δεν θα μπορούσε να είναι κάτι διαφορετικό. Είναι μια γλώσσα σύνδεσης και όχι σχέσεις. Έτσι, εκ των πραγμάτων, μεταβάλλει τις ανθρώπινες σχέσεις από πραγματικές και διαδραστικές σε εικονικές και μη διαδραστικές. Η εθελούσια επιλογή των «νέων αποίκων» που προτιμούν την ψυχρή γλώσσα των πλατφορμών, τη γλώσσα του web και των αντικειμένων του σαν άκρως επιθυμητή είναι κατεξοχήν σύμβολο της παγκοσμιοποίησης και της μεταβολής του ανθρώπου από κοινωνικό ον σε ατομοκεντρικό.

Ακόμα ένα χαρακτηριστικό αυτών των ψηφιακών μηχανισμών, συνυφασμένο με το πιο πάνω, είναι η «ψεύτικη ταυτότητα». Η δημιουργία δηλαδή μιας ατομικής εικονικής ταυτότητας που δεν έχει καμία σχέση με την πραγματική του ατόμου που τη δημιουργεί. Η παρουσίαση ενός «θαυμαστού καινούργιου κόσμου» των φίλτρων, των emoji, των emoticon και των followers συμβάλλει καταλυτικά στη γέννηση της εικονικής και ψεύτικης ταυτότητας. Πλέον, η κοινωνική θέση κάθε ανθρώπου καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από το πόσο «δημοφιλής» είναι στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Άνθρωποι προσλαμβάνονται και απολύονται από δουλειές γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο.

Πολλά θα μπορούσαν να ειπωθούν γι’ αυτό το τεράστιο και ενδιαφέρον ζήτημα. Ίσως η «πεζοδρομιακή» σκέψη το κάνει εκτενέστερα σε ένα μεγάλο αφιέρωμα. Στο βιβλίο του Αμερικανού συγγραφέα William Gibson Νευρομάντης ονομάζεται γενικά «κυβερνοχώρος». Εμείς προτιμούμε τον όρο «Εικονική αυτοκρατορία», αφού εισάγει και τη διάσταση της εξουσίας που υπάρχει γύρω από όλο αυτό το πράγμα. Το ερώτημα που τίθεται είναι: Το Internet της παγκοσμιοποίησης μας απελευθερώνει από τα προαιώνια δεσμά ή η ελευθερία μας κινδυνεύει με την πιο βαθιά «εθελούσια» δουλεία; Οψόμεθα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s